Maria Magdalena
Soms kan een bepaalde bijbeltekst een leven lang met je meegaan, al dan niet met een zekere regelmaat. Voor mij is dat de tekst die ik meekreeg tijdens mijn belijdenis: Joh. 20:16. Jezus zei tot haar: “Maria.” Zij keerde zich om en zei: “Rabboeni”, dat betekent Meester.
In mijn inmiddels oude bijbeltje, dat ik van mijn ouders kreeg, staat voorin geschreven: Ter herinnering aan je belijdenis, 23 maart 1958, Vader en Moeder. Dit bijbeltje was ik kwijtgeraakt in een jeugdherberg tijdens een vakantie in Cornwall (Engeland). Het werd door iemand gevonden die een bericht plaatste in het kerkblad in Den Haag, waar ik toen woonde: “Van wie is dit bijbeltje?” Zo kwam het weer bij mij terecht.
Ik las weer de tekst en het hele Paasverhaal uit Johannes en dacht: wat een mooie tekst heb ik meegekregen. Maar wie was die Maria Magdalena nou eigenlijk?
Zij wordt de belangrijkste volgeling van Jezus genoemd, toch is de informatie over haar in de bijbel zeer beperkt. Alleen Lucas 8:2 vermeldt dat ze door Jezus is genezen. Pas bij de kruisiging wordt ze door de andere evangelisten genoemd als een van de vrouwen die Jezus vanuit Galilea hebben gevolgd, en dat ze bij de kruisiging, begrafenis en opstanding aanwezig was.
Om meer over Maria Magdalena te weten te komen, moeten we terugvallen op de geschriften uit het jaar 325 die eeuwen later werden gevonden: de apocriefe, of verborgen evangeliën. Die werden door de toenmalige kerkvaders als ketterij bestempeld en mochten niet in de heilige boeken terechtkomen, met name als daarin de vrouwen een belangrijke plaats innamen. Het bevel ging dat al deze geschriften moesten worden verbrand.
Eeuwen later werden ze toch teruggevonden, verstopt in een kruik door een boer in Egypte: de inmiddels beroemde Nag Hammadi- geschriften, genoemd naar de vindplaats. Zij bevatten tientallen evangeliën, waaronder het Thomas- en Filippusevangelie. Daarin komt Maria Magdalena naar voren als een bevlogen, intelligente vrouw die gedurende enkele jaren altijd dicht in de buurt van Jezus was te vinden. Ze nam zijn woorden in zich op in haar hart en ziel.
Ze was geestelijk verder ontwikkeld dan de andere discipelen om haar heen en zag “met geestelijke ogen”. En ja, dat was voor de meeste discipelen een doorn in het oog. Met name Petrus had grote moeite dat zij als vrouw meer wijsheid en inzicht had dan de mannen. Hij vraagt aan Jezus: “Waarom houdt u meer van haar dan van ons allemaal?” Dan antwoordt Jezus: “Wel, als een blinde en een ziende in het donker zijn, verschillen ze niet van elkaar. Als het licht wordt, zal de ziende het licht zien en de blinde in het donker blijven.”
De betekenis dringt nog niet tot Petrus door en en hij blijft aandringen om die vrouw minder aandacht te geven. Uiteindelijk ziet hij in dat hij op de verkeerde weg zit en vraagt dan aan Maria Magdalena: “Zuster, wij weten dat de Verlosser u meer heeft liefgehad dan de overige vrouwen. Vertel ons de woorden die jij je herinnert, de dingen die jij weet en wij niet.”
Dan vertelt Maria Magdalena over de ziel, die zoekt naar het reine en te kampen heeft met machten die haar afhouden van het goddelijke. “Schenk elkaar de echte vrijheid en ruimte om fouten te maken en een omweg te maken, om het eerst niet te zien wat je allang ziet. Dan komt er ruimte voor de stilte, waarin je de Christusgeest in jezelf kunt voelen. De Mensenzoon is binnenin jullie. Wie hem zoekt, vindt hem in zichzelf. Heb geduld, ga die weg van groeien, dan zal ieder van ons, op zijn eigen manier, iets van de Christusenergie en de liefde van Christus in zichzelf ervaren.”
Dit is de kern van de weg die Maria Magdalena zelf heeft ervaren.
Terug naar “mijn tekst”. Maria Magdalena was diep bedroefd bij het kruis, waar ze de marteldood van haar geliefde Jezus moest aanschouwen. Na de kruisafname zoekt ze hem: “Waar hebben ze mijn Heer neergelegd?” Wanhopig is ze, maar dan hoort ze een bekende stem: “Maria.” Ze keert zich om en schreeuwt het uit: “Rabboeni, mijn Meester!” en wil hem omhelzen. Maar Jezus zegt: “Houd me niet langer vast. Ik zal opstijgen naar mijn Vader, die ook jullie Vader is, naar mijn God, die ook jullie God is. Vertel iedereen die op je pad komt wat je van mij hebt geleerd.”
Dan weet Maria wat haar te doen staat. Ze moet een dierbaar en uitzonderlijk mens loslaten en verdergaan, om met alles wat in haar is zijn woorden en daden levend te houden. Jezus leefde zoals God het had bedoeld.
Het verhaal over Maria Magdalena is nog lang niet af. Talloze boeken, films, musicals en afbeeldingen zijn over haar verschenen. Voor mij blijft ze een voorbeeld: een vrouw die trouw bleef aan haar opdracht.
Door de eeuwen zijn er mensen opgestaan, mannen en vrouwen, soms met gevaar voor eigen leven, om Gods woord door te geven in woord en geschrift. Wegwijzers door het leven, tot op de dag van vandaag.
Daarom wil ik graag het laatste woord geven aan Catharina Visser, schrijfster en dichteres, die vanuit de stilte onderstaand gebed heeft opgeschreven.
Verborgenheid
Soms, als wij ons samen neerbuigen,
zoeken wij geen grote woorden,
willen wij het liefst maar zwijgen
en genieten van de verborgenheid
bij elkaar en bij u, nabije Heer.
In die verborgenheid halen wij diep adem,
al onze ingewikkelde gedachten leggen wij af,
onze slijpende pijn trekt weg
en wij raken stil en leeg
in het besef van het bestaan van de dingen,
het wonder van ons leven
en uw verscholen aanwezigheid
die ons langzaam openbaar wordt.
Juist in deze stilte kunnen wij neerdalen
in de verborgen grond onder ons leven,
die ook de verborgen grond is
onder het bestaan van de hele mensheid.
Zo komen wij in aanraking met het kloppende hart
van vrienden en vreemden, dichtbij en ver weg,
zo horen wij de ademhaling van de aarde,
voelen de stroom die ons allen verbindt
en worden gevoelig voor de liefde
die alle verstand te boven gaat.
Leer ons binnengaan in deze verborgen ruimte
en verfris ons met nieuwe inzichten en kracht,
zodat wij toegerust worden voor het gaan van de weg
door dag en nacht.
Catharina Visser, 1934–2015
Uit: Weten met het hart
Elske Kramer
